Fries verstaan

Zie ook: Cursus Fries / Terug naar: Fries

Er zijn vaak mensen die zeggen: "Ik kan Fries wel zo'n beetje lezen, maar verstaan? Ho maar! Ze slikken alles zowat in".
Oorzaak is, dat de Friese spelling erg archasch is en bovendien sterk tegen het Nederlands aanleunt. Daardoor worden klanken weergegeven die al sind eeuwen stom zijn, misschien zelfs nooit werden uitgesproken.

Algemeen:
a vr d, l, n, s, t wordt uitgesproken als [o met de klank van hok]: klad, al, dan, as, dat.

Stomme letters:
l vr d, t:
ld [t]
slt [st]
hlde [hde]
holden [hoden]

r vr d, l, n, s, t:
hurd [hut]
kerl [kel]
bern [bn]
baarne [bane]
gers [gs]
hert [het]
swart [swat]

Dit ook over de woordgrens:
mar [mar] - mar dan [ma dn]
wer [wer] - wer net [we net]
dr sa [d sa]

h vr j:
hjir [jir]
hjouwer [jouwer]

e in -en:
wurden [wudn]
kinnen [kinn]

Let op:
De -n aan het einde van een woord wordt altijd wl uitgesproken:


Breking:
De 'gedraaide' klanken ea, ie, oa en oe veranderen totaal in afleidingen.
Daarbij komt het accent achteraan in de klank te liggen.

Bij de
oe wordt dat altijd aangegeven als uo:
boer [boer] - buorkerij [bwor-]
goed [goe-et] - guod [gwot]

Bij de andere wordt alleen de volgende medeklinker verdubbeld, indien mogelijk:
ea
beam [bee-em] - beammen [bjmmen], maar ook: beamke [bjmke], beamguod [bjmgwot]
fear [feer] - fearje [fjrje], fearren [fjrren], fearke [fjrke]
probearje [probjerje]

ie
stien [stie-en] - stiennen [stjinnen], stientsje [stjintsje]
flier [flier] - flierren [fljirren], flierke [fljirke]

oa
soan [soo-en] - soannen [swannen]
moanne [mwanne]
doar [door] - doarren [dwarren], doarke [dwarke]
foarke [fwarke]
boar [boor] - boarje [bwarje]

Uitzonderingen:
Soms geen breking, vooral bij 'ongewone' woorden:
nieren [nieren]
boaren [boren], boarke [boorke]

Maar soms ook bij gewone:
kearen [keren],
koalen [koo-el-en], maar wel: koalsied [kwalsie-et]

Soms wisselend:
foar [fwar], maar met nadruk bij sommigen: [foor]